Brain Dynamics Lab @MEF

  • Duygu Mehmetoğlu

Uyku Yoksunluğu Günlük Hayatı Nasıl Etkiler?

Yeterli miktarda uyumamak bilişsel/duygusal problemler ve kaza riskinde artış ile ilişkilendiriliyor. Fakat uyku yoksunluğunun bilinen zararlarına rağmen son yıllarda “az uyku” yetişkinler arasında çok popüler. Genç yetişkinler için 9 saat, olgun yetişkinler için ise 7-8 saat uyku süresi tavsiye ediliyor. Amerika’da yapılan araştırmalar gösteriyor ki yetişkinlerin %29,2’si günde 6 saatten az uyuyor. Bu araştırmadan önce kısmi uyku yoksunluğunun bilişi (bkz. cognition) nasıl etkilediği incelenmişti fakat çok az çalışma hafif/orta derecede kısmi uyku yoksunluğu konusuyla ilgilenmişti. Birçoğu bütünsel uyku yoksunluğu üzerine yoğunlaşıyor fakat insanlar arasında en yaygın görüleni kısmi uyku yoksunluğudur. Her iki uyku yoksunluğunda da sürdürülebilir dikkat ve yönetici işlevsellerde (bkz. executive functioning) olumsuz etkilenmeler görülüyor. Bunun yanı sıra uyku süresindeki 1 saat eksikliğin düşünüldüğü kadar fazla etki etmediği gözüküyor. Uyku süresi ve uyku kalitesi düştüğünde insan vücudundaki etkileri hemen ertesi gün gözlemlenebiliyor. Bu da etkilerin gözükmesi için uzun süre beklemeye gerek kalmadığını gösteriyor.

Bu araştırmanın amacı sabahları hafif/orta derecede kısmi uyku yoksunluğunun bilişsel ve duyusal süreçler üzerindeki etkisini araştırmaktır. Hipotez edilen görüş, hafif/orta derecede kısmi uyku yoksunluğunun bilişsel ve duygusal etki alanlarını olumsuz etkileyeceğidir. 18-35 yaş arası elli dokuz sağlıklı katılımcı ile gerçekleştirilen bu deneyde bireylerin geçmiş uyku alışkanlıkları göz ardı ediliyor. Deney katılımcıları on bir gün sürecek bir çalışmaya katılıyorlar, bu çalışmada ilk sekiz gün normal sürede uyku uyuyorlar ardından katılımcılardan kalan üç gün boyunca normalde uyuduklarından iki saat daha az uyumaları isteniyor. Araştırmacılar kendi evlerinde uyku uyuyor ve uyku seviyelerini takip etmek için uyku günlükleri tutuyorlar. Uyku günlüklerinde uyku süresi, yatma-kalkma saatleri, uyku gecikmesi ve gece uyanıp uyanılmadığı bilgileri bulunuyor. Bütün katılımcılar ile görüşmeler sabah 09.00 sıralarında yapılıyor ve böylece uykusuzluk etkilerinin sabah saatlerinde ne seviyede olduğu ölçülüyor. Sabahları katılımcılara çeşitli testler uygulanıyor, bu testlerde katılımcıların doğru yanıt verip vermediği ve yanıt verme süreleri ölçülüyor. Ardından katılımcılara yirmi adet “duygu durum” sorusu soruluyor. Bu sorularda olumlu ve olumsuz duygusal durumlar bulunuyor. Katılımcılar düzenli olarak belirlenen saatte ve mekânda bu soruları cevaplıyor.

Sonuçlar gösteriyor ki uyku süresindeki azalma insanları gözle görülür şekilde etkiliyor. Deneyin ikinci kısmı olan yirmi soruluk duygu durum sorularının gösterdiği sonuçlar oldukça ilginç olarak nitelendiriliyor. Katılımcıların verdikleri yanıtlarda “olumsuz” duygularda artış gözlemlenmiyor fakat “olumlu” duygularında gözle görülür şekilde azalma oluyor. Yalnızca bir gece az uyumanın bile duygu durumuna etkisi çok fazla. Olumlu duyguların azlığının ruh sağlığı üzerinde olumsuz etkileri olduğu biliniyor. Bununla birlikte az uyku olumlu duyguları azalttığı için dolaylı yoldan ruh sağlığını ve bilişsel fonksiyonları da olumsuz yönde etkiliyor. Araştırma uzun dönemde ne gibi eksiklikler olacağını incelemiyor.

Dahlberg J., Karlsen R., & Lehouiller S. (2020). Mild to moderate partial sleep deprivation is associated with increased impulsivity and decreased positive affect in young adults. Sleep Research Society, 1-10. DOI: 10.1093/sleep/zsaa078

42 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör