Brain Dynamics Lab @MEF

  • karadenizc

Farkında Olmadan Yaptığımız Görsel Tercihler: Oblik Etki

Oblik etki, görsel algısal süreçte eğik kontura sahip objelerin, dikey ve yatay olanlara karşı daha noksan bir şekilde işlenmesi durumudur. Literatürde nöral bağlamda oblik etkiden söz edilmesi ise Hubel ve Wiesel ile (1959) yılındadır. Bu çalışmada görsel sinyallerin algılanmasının en başında nöral açıdan öncelikli olarak düz çizgi ve köşelerin algılandığı, eğik çizgilerin ise daha az algılandığı, geri planda kaldığı ön görülmüştür. Li ve arkadaşları (2003) yaptıkları araştırmada, tanımda da bahsedilen iddiayı nöral olarak test etmek adına örneklemi genişleterek bir kedinin çizgili korteksinde (bkz: striate cortex) 4.418 hücre üzerinde çalışarak yön ile ilgili farklılıkların görsel algıya etkisini incelemişlerdir. Oblik etkinin algılamada geri kalmışlığı daha çok basit ve mekânsal frekansı (bkz: spatial frequency) yüksek olan hücrelerde gözlenmiştir. Ayrıca bu çalışmada, intrakortikal mekanizmaların oblik etkiyi şekillendiren en önemli unsur olduğu da bulunmuştur.

Latto ve Russell-Duff (2002) ise görsel algı üzerinden tercih davranışını sanat eserleri özelinde incelemiştir. İsrail’de bir müzedeki tablolarda kullanılan dikey, yatay ve eğik çizgilerin kullanım sıklığı, çerçeve şeklinin bu tercihe etkisi incelendiğinde yatay ve dikey çizgilerin eğik çizgilere göre daha çok kullanıldığı görülmüştür. Bu etki portre, manzara ve diğer sanat eseri kategorileri fark etmeksizin eşit gözlenmiştir. Fakat genel olarak çerçeve şeklinin dikey olması ve manzara tablolarında yatay çizgilerin daha fazla kullanılması arasında da bir ilişki tespit edilmiştir. Yani, dikey ve yatay çizgiler görsel sistemde daha hızlı işlenmekte bu da estetik algıyı yükseltmektedir, bu nedenle daha yavaş işlenen eğik çizgiler daha az estetik bulunmaktadır. Shen ve arkadaşları (2014) ise bu etkinin hayvanlar özelinde incelenmesi adına makak maymunları ile bir çalışma yürütmüşlerdir. Odaklanılan alanlar ise primer görme korteksi (bkz: primary visual cortex) ve sekonder görme alanıdır (bkz: visual area 2). Gözlenen ise sekonder görme alanında net oblik etki varlığıdır, bunun sebebi ise o alandaki nöronların yüksek mekânsal frekans gerektirmesidir.

Bar ve Neta (2006) ilkel görsel algı kavramına dikkat çekerek beğenme ve tercih davranışının yuvarlak objeler üzerine olduğunu çünkü kontur oranı yüksek yani keskin objelerin direkt olarak korku ve tehdit duygularına sebebiyet verdiğinin altını çizmişlerdir. Bu hipotezlerini test etmek için üç grup obje görseli hazırlamışlardır. Her grupta biri keskin biri yuvarlak iki item bulunmaktadır. İlk grupta gerçek objeler, ikinci grupta anlamsız objeler vardır. Üçüncü grupta ise kontrol etmek adına kontur açısından birbirine benzer bir gerçek bir de anlamsız obje kullanılmıştır. Bu deneyin sonunda objelerin anlamsal değerinden bağımsız nötr dahi olsa keskin fiziki özelliklere sahipse daha az tercih edildiği görülmüştür. Hipp, Olsen ve Gerhardstein (2020) ise görsel algının bireylerin çevresinde sürekli maruz kaldığı uyaranlar çerçevesinde geliştiğini ve bu nedenle doğanın daha çok dikey ve yatay bilgi içermesi nedeniyle eğik bilgilerin daha az algısal akıcılık içerdiğinin altını çizmişlerdir. Fakat yaptıkları çalışma bu eski hipotezin tekrarı değildir, teknoloji ile birlikte insanların görsel algısına etki eden objeler doğadan uzaklaşmış ve bu nedenle de dijital bir etkiden söz edilebilir. Çalışmalarında göz takibi metodundan (bkz: fNIRS) yararlanarak oblik etkiyi klasik yani doğal çevre uyaranlarıyla ölçtükten sonra dört saat gibi bir süre zarfında da katılımcıların dijital etki altında görsel algılarını ölçmek adına video oyunu (Minecraft) kullanmışlardır. Buradaki amaçları dijital dünyanın, ekranlar gibi genellikle kontur oranı yüksek ve köşeli objelerden oluşmasının algısal akıcılığa etkisini ölçmektir. Yine Hipp, Olsen ve Gerhardstein (2020) görsel algının kendine özgü bir haritalama sistemi içerdiğini ve bu sistemin mevcut çevre ve uyaran koşullarından etkilendiği üzerine çalışmalarını hazırlamışlardır. Ve hatta yine yapılan bir araştırmaya göre sadece algı değil, fizyolojik olarak görsel korteksin yapısı da belli uyaranlara hassas dikey sütunlardan oluşmaktadır. Fakat kültürel etki ve yaşanılan çevrenin etkisi göz ardı edilemez. Annis ve Frost’un 1973 yılında yaptığı çalışmada ise endüstriyel toplumların şehir hayatından katılımcılar ile daha çok yerel hayat yaşayan katılımcıların görsel algı tepkileri incelendiğinde şehir insanının daha çok oblik etki gösterdiği tespit edilmiştir. Fakat bu iki toplumdan küçük yaşta çocuklar katılımcı olarak aynı deneye tabii tutulduğunda ise ciddi bir fark gözlenmemiştir. Asıl çalışmaya dönecek olursak Gabor Filtresi kullanılarak ölçülen eğik, dikey ve yatay kontur oluşturan çizgilerin tespitinde katılımcılar eğik çizgileri daha yavaş algılanmışlardır. Bu çalışmanın birinci etabı olup dijital etkiye karşın bir kontrol çalışması niteliğindedir. İkinci etapta katılımcılar dört saat video oyunu oynadıktan sonra birleştirilen göz takibi verilerinde ise, doğa uyaranlarında dikey yatay veya eğik bilgiler arasında ciddi farklar gözlenmezken dijital ve şehir manzarası içeren bilgilerde dikey ve yatay bilgilerde ciddi tepki artışı gözlenmiştir. Yani toparlayacak olursak oblik etki dijital uyaranlara uzun süre maruz kalınmasıyla ciddi seviyede artış göstermiştir.


Kaynakça

Annis, R. C., & Frost, B. (1973). Human visual ecology and orientation anisotropies in acuity. Science, 182, 729–731.


Bar, M., & Neta, M. (2006). Humans Prefer Curved Visual Objects. Psychological Science, 17(8), 645–648. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.2006.01759.x


Hipp, D., Olsen, S., & Gerhardstein, P. (2020). Mind-Craft: Exploring the Effect of Digital Visual Experience on Changes to Orientation Sensitivity in Visual Contour Perception. Perception, 49(10), 1005–1025. https://doi.org/10.1177/0301006620950989


Hubel, D. H., & Wiesel, T. N. (1959). Receptive fields of single neurones in the cat’s striate cortex. The Journal of Physiology, 148(3), 574–591. https://doi.org/10.1113/jphysiol.1959.sp006308


Latto, R., & Russell-Duff, K. (2002). An Oblique Effect in the Selection of Line Orientation by Twentieth Century Painters. Empirical Studies of the Arts, 20(1), 49–60. https://doi.org/10.2190/3vey-rc3b-9gm7-kgdy


Li, B., Peterson, M. R., & Freeman, R. D. (2003). Oblique Effect: A Neural Basis in the Visual Cortex. Journal of Neurophysiology, 90(1), 204–217. https://doi.org/10.1152/jn.00954.2002


Shen, G., Tao, X., Zhang, B., Smith, E. L., & Chino, Y. M. (2014). Oblique effect in visual area 2 of macaque monkeys. Journal of Vision, 14(2), 3. https://doi.org/10.1167/14.2.3

30 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör