https://flask-app12337.herokuapp.com/
 
 

Brain Dynamics Lab @MEF

  • karadenizc

Demans Hastalığına Genel Bir Bakış

Bireyin hafıza, düşünme ve sosyal yetilerini etkileyen ve bu etkilerin kişinin gündelik yaşamına olumsuz yansımasına neden olan bir takım semptomlar bütünü Demans olarak tanımlanabilir. Demans tek başına özel bir rahatsızlık değildir, birden fazla bozukluk bu duruma sebebiyet vermektedir. Genel olarak hafıza kaybıyla ilişkilendirilebilir fakat bu durumun nedenleri farklılık göstermektedir. Tek başına hafıza yitimi yaşamak kişinin Demans olduğu anlamına gelmez, bu semptom sadece ilerleyen ve gelişen diğer işaretler ile erken belirti olarak görülebilir.

Literatüre göre, Demans hastalığında semptomlar altta yatan nedene göre çeşitlilik gösterse de genel olarak; bir yakını tarafından fark edilen bellek kaybı, iletişim kurmada ve kelimeleri hatırlamada zorluk çekme, görsel ve uzamsal yetilerde deformasyon, problem çözmede zorluk, planlama ve organize etmede güçlük, motor becerileri kullanma ve koordinasyonda bozulma, kafa karışıklığı olarak sıralanabilir (Dementia - Symptoms and Causes, 2021). Psikolojik değişimler açısından ele alçak olursak, hastalarda; aşırı huzursuzluk hali (ajitasyon), halüsinasyon görme, paranoya hali, kaygı durum bozukluğu (anksiyete), depresyon ve kişilik değişimleri gözlemlenebilir.

Kabaca demans, sinir hücrelerin ve bağlantılarının hasar alması ya da kaybı durumunda gelişebilir. Beyinin etkilenen bölgesine göre bireyler farklı semptomlar göstererek ve ayrışarak bu durumdan etkilenebilir.

Demans hastalığı türleri ve nedenleri açısından literatür ele alınacak olursa, Demans’ın en genel nedenlerinden biri Alzheimer hastalığıdır. Bellek yitimiyle kedini belli eden rahatsızlık ilerleyici olduğundan başlarda fark edilmesi güçtür. Vasküler Demans ise ikinci en yaygın Demans nedenidir. Beyindeki kan dolaşımının; felç ve hipertansiyon gibi nedenlerle zarar görmesinden meydana gelebilir. Vasküler sistemi etkileyen herhangi bir rahatsızlık bu duruma sebebiyet verebileceğinden diyabet de bir neden olarak gösterilebilir. Frontotemporal Demans ise frontal ve temporal lobların etkilenmesi durumunda görülebilir. Lewy Cisimcikli Demans ise dejeneratif bir Demans türü olup, Alzheimer ve Parkinson hastalıklarının semptomlarını paylaşır ve kortikal nöronları etkiler. Ayrıca uzun zamanlı alkoliklik durumu bireyde vitamin bozukluklarına yol açabilir (bkz; Korsakoff Sendromu) direkt olarak beyin hücrelerini etkileyerek vasküler hasara neden olabilir. Son olarak bahsedilen sebeplerden birkaçı bir araya gelerek çoklu bir Demans durumu ortaya çıkarabilir (Mental Health, 2013).

Demans ile ilişkilendirilebilecek diğer hastalıklar ele alınacak olursa, ilk başta Parkinson hastalığında söz edilebilir. Parkinson hastaları her ne kadar Demans’tan ayrı bir süreç geçirseler de, hastalık ilerledikçe Demans benzeri semptomlar geliştirebilmektedir (Parkinson Demansı). Deli Dana Hastalığı (bkz; Creutzfeldt-Jakob disease) ise protein bozulmalarından sonuçlandığı düşünülse de ön görülebilen risk faktörleri olmadan ortaya çıkabilmektedir. İlerleyen yaş ile ağırlaşması ve ölümcül olabilmesi Demans ile paralellik çizmektedir. Huntington Hastalığı ise beyin ve omurilikteki belli sinir hücrelerinin genetik mutasyon ile yok olmasından meydana gelmektedir. Demans’a göre daha erken bir yaşta semptom verme eğilimi gösterse de, bilişsel semptomlar açısından benzerlik göstermektedirler. Son olarak travmatik beyin hasarlarının da semptomları demans ile benzeşebilmektedir. Bu durumun oluşmasını genelde tekrarlayan kafa travmaları tetiklemektedir.

Demans benzeri semptom gösteren fakat Demans aksine tedavi ile düzeltilebilen durumlar da bulunmaktadır. Enfeksiyon ve bağışıklık sistemi ile ilgili rahatsızlıklar, metabolik ve endokrin sistemindeki anormaliler, beslenme bozuklukları, kullanılan ilaçların yan etkileri ve beyin tümörleri gibi durumlar bunlardan bazılarıdır.

Bireylerin Demans geliştirmesi açısından çok çeşitli risk faktörleri bulunsa da; yaş, aile geçmişi ve Down Sendromu bu riski en çok artıran faktörler olarak sıralanabilir. Fakat her bireyin kendi Demans riskini düşürmek için müdahale edip değiştirebileceği faktörler bulunmaktadır, bunlar; diyet ve egzersiz, alkol kullanımını sınırlandırma, kardiyovasküler kontrol, sigara kullanmama, hava kirliliğinden kaçınma, düzenli bir uyku düzeni ve vücudun vitamin değerlerini kontrolde tutma gibi sıralanabilir.

Demans durumunda gerekli tedavi ve destek uygulansa dahi hastalar bir süre sonra dengeli beslenmeyi bırakmakta, besinleri düzgün çiğneyip yutamadıkları için boğulma vakalarına bağlı pnömoni, günlük hayatta kendilerine kişisel bakım verememe, bunu verebilmek adına gerekli değişimleri yapamama ve en son safhada ise ne yazık ki ölüm görülmektedir. Tüm bu faktörler önlenemese de hastanın yaşam kalitesinin artması adına zihin egzersizleri yaptırılmalı, fiziksel ve sosyal olarak aktif tutulmalı, sigara kullanıyorsa bırakmalı, vitamin değerli mümkün olduğunca muntazam seyretmeli, kardiyovasküler risk faktörleri en aza indirilmeli, duyma problemi varsa ilgilenilmeli, düzenli ve sağlıklı bir diyet uygulanmalı ve uyku kalitesi yüksek tutulmalıdır.

Lay ve arkadaşlarının (2014) yaptığı araştırma ise Mendeliyen (tek gen defektinin neden olduğu hastalıklar) hastalıkların Demans açısından incelemiştir. Demans tespitinde öncelikli veri aile geçmişi üzerinden alınmaktadır ve genetik, hastalığın ortaya çıkmasında önemli rol oynamaktadır. Aile geçmişi olan genel popülasyonda bireylerin Demans riski %10 iken; genetik varyasyon taşıyan bireylerde risk %20’ye çıkmaktadır. Bu da daha çok Mendeliyen hastalık geni taşıyan bireylerde görülmektedir. Bu ailelerde her bir bireyin bu geni taşıma riski %50 iken bu durum ileri yaşta Demans riskini %95’e çıkarabilmektedir. Fakat Mendeliyen gen varyasyonuyla görülen Demans çok nadir bir durumdur.




Kaynakça

Mayo Clinic. (2021, June 17). Dementia - Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dementia/symptoms-causes/syc-20352013

Loy, C. T., Schofield, P. R., Turner, A. M., & Kwok, J. B. J. (2014). Genetics of dementia. The Lancet, 383, 828–840.

Mental Health. (2013). Information for Behavioral Health Providers in Primary Care. https://www.mentalhealth.va.gov/


16 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör