Brain Dynamics Lab @MEF

  • Türkay Şahin

Beş Faktör Kişilik Envanteri Faktörlerinin Nöral Altyapısı: Uyumluluk

Dışadönüklük ve nevrotikliğin biyolojik olarak kuramsallaştırılma tarihi çok geriye dayandığı için, bu kişilik özellikleri hakkında; uyumluluk, sorumluluk ve açıklık özelliklerine kıyasla daha fazla bilimsel veri vardır. Buna ek olarak, yalnızca birkaç teori bahsi geçen son üç kişilik özelliğinin biyolojik ve evrimsel kökenini açıklamak amacıyla ortaya konmuştur.


Kişilik özelliklerinden uyumluluk, sosyal istikrarın korunmasına yönelik bir eğilimi yansıtıyor gibi görünüyor (toplum yanlılığı [bkz: prosociality], merhamet, empati, iş birliği, nezaket). Bir diğer deyişle, bu kişiler genel olarak başkalarının ihtiyaçlarını, isteklerini ve hislerini göz önünde bulundururlar ve başkalarına saldırmaktan veya başkalarını empoze etmekten kaçınırlar. Bu tür özgecil (bkz; altruistic) tutumlar sosyal canlı türleri için özel bir öneme sahiptir ve uyumluluk özelliğinin kapsadığı davranışların benzerlerine sosyal memelilerde sıkça rastlanılır. Uyumluluk özelliği, sosyal bilgileri işlerken (bkz; social information processing) kullanılan beyin sistemleri tarafından da destekleniyor gibi görünüyor. Bu sebeple; empati, zihin teorisi (bkz; theory of mind) ve biyolojik hareket ve niyet algısı üzerine yapılan sinirbilim araştırmaları, uyumluluğun nörobiyolojik temellerini anlamamıza katkı sağlayabilir. Medial prefrontal korteks, superior temporal sulkus, temporal-parietal kavşak (bkz; temporal-parietal junction); inferior frontal girus ve rostral posterior parietal korteksi içine alan ayna nöron sistemlerinin sosyal bilgi işleme sistemi ile ilişkisi bulunmuştur. Ayrıca empati üzerine yapılan birçok fMRI çalışması, uyumluluk ve sosyal bilgileri işlemenin doğrudan bağlantılı olduğunu göstermiştir. Bu araştırmalarda, başkalarının eylemlerini taklit ederken veya başkalarının duygusal ifadelerini algılarken, empati; ayna nöron sistemi, medial prefrontal korteks ve superior temporal sulkus bölgelerindeki aktiviteyle pozitif olarak ilişkilendirilmiştir. Başka bir araştırma, özgeciliğin öz-bildirimsel (bkz; self-report) ölçümünün, kişinin bir görevi kendisinin yerine getirmesinden çok başka bir kişinin bir görevi yerine getirirken kişi tarafından gözlemlenmesinin, posterior superior temporal sulkus aktivitesindeki bireysel farklılıklarla ilişkisi olduğunu buldu.


Sıklıkla sosyal bilgi işleme ile ilişkilendirilmiş bölgelerden farklı olarak, empati ile ilişkilendirilmiş başka beyin bölgeleri de bulunmaktadır. Bir araştırmacı, farklı duygusal ifadeleri incelemenin empati ile ilişkisini, o duygu ifadesi ile ilgili beyin bölgelerinin aktivasyonunu ölçümleyerek göstermiştir (Örneğin, mutlu bir ifadeyi izlemek, empati yönü yüksek katılımcıların ventral striatal ödül sistemini daha fazla aktive etmiştir). Başka bir araştırma, sevilen bir kişi acı çekerken izlendiğinde, insula ve anterior singulat beyin bölgelerinde (Bu bölgelerin bir görevi de acının duygusal bileşenini işlemektir) aktivasyon gözlemlendiğini göstermiştir. Bu bulgular, empatinin, diğer insanları gözlemlerken hissettiğimiz duyguları işlemek ile görevli beyin bölgeleri ile ne ölçüde ilişkilendirilebileceğini göstermiştir ve bu durum belki de yukarıda bahsedilen sosyal bilgi işleme ile ilgili beyin bölgeleri tarafından koordine edilen bir süreç olarak ele alınabilir. Nevrotikliğe benzer olarak uyumluluk, serotonin taşıyıcı geninin varyasyonu ile ilişkilendirilmiştir ama serotonine ek olarak, sosyo-seksüel nöropeptitler, oksitosin, vazopresin ve cinsiyet hormonları olan testosteron ve östrojen gibi diğer endojen psikoaktif maddeler de uyumluluğa katkı sağlıyor olabilir. Oksitosin sosyal bağlanmada rol oynar ve oksitosin seviyesinin insan erkeklerde, başkalarının duygusal durumlarını yüz ifadelerinden anlama becerisini geliştirdiğini gösterilmiştir. Testosteron saldırganlık ile ilişkilendirilmiştir ve araştırmalar, testosterona daha fazla maruz kalan insanların uyumluluk seviyesinde düşüş olduğunu göstermiştir.




Kaynakça

Deyoung, C. G., & Gray, J. R. (2009). Personality neuroscience: Explaining individual differences in affect, behaviour and cognition. In P. J. Corr & G. Matthews (Eds.), The Cambridge handbook of personality psychology (p. 323–346). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511596544.023


48 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör